De coverstory van de nieuwe MONUMENTAAL, verkrijgbaar vanaf vrijdag 4 september, is gewijd aan het ruim 360 jaar oude Koninklijk Paleis op de Dam in Amsterdam. Opgetrokken als stadhuis in 1655 doet het majestueuze bouwwerk anno 2026 dienst als ontvangstpaleis van koning Willem-Alexander bij officiële staatsbezoeken en andere gelegenheden. Bezoekers staan ervoor in de rij.
UNESCO in Franeker
Sinds het Eise Eisinga Planetarium in 2023 werd bijgeschreven op de UNESCO-werelderfgoedlijst, is de VN-organisatie niet meer weg te denken uit Franeker. De internationale erkenning heeft de middelgrote Friese stad wereldwijd op de kaart gezet en zorgt ervoor dat inwoners en bezoekers op steeds meer manieren kennismaken met het verhaal achter UNESCO.
Herbestemming religieus erfgoed
In magazine MONUMENTAAL nr. 4 – 2026 opnieuw ruim aandacht voor de herbestemming van religieus erfgoed. Een uiterst actueel thema, gegeven de sterk teruggelopen kerkgang met veel leegstand als gevolg. De focus in deze editie richt zich op de transformatie van de kapel in Landpark Assisië (Tilburg), het buurtinitiatief voor Stadsklooster Utrecht en het hergebruik van Sint Jan de Doper (Hoeven): van fanfare tot bibliotheek.
Dudoks Witte Dorp Eindhoven 25 jaar rijksmonument
Wie door de straten van het Witte Dorp in Eindhoven wandelt, ervaart direct de ritmiek en doordachte esthetiek die zo kenmerkend zijn voor stedenbouw uit het interbellum. Sinds de inschrijving in het rijksmonumentenregister in april 2001 viert dit opmerkelijke woningbouwcomplex zijn 25-jarig jubileum als rijksmonument. Een kwart eeuw formele bescherming heeft bewezen dat het visionaire ontwerp van architect Willem Marinus Dudok niet alleen esthetisch, maar ook functioneel de tand des tijds heeft doorstaan.
Nijmegen heeft Nederlands grootste Romeinse badhuis
In Nijmegen is bij opgravingen in de Romeinse stad Ulpia Noviomagus een flink deel van een buitengewoon weelderig badhuis blootgelegd. Het gaat om het grootste badhuiscomplex uit de Romeinse periode in Nederland. Bij de opgraving zijn verder aangrenzende huizenblokken met tussenliggende straten, luxueuze stadswoningen en een toren ontdekt.
Mechelen was ooit machtig centrum Europa
Mechelen heeft een link met het Keltische woord ‘magalona’ dat grote machtige plaats betekent. In de jaren 910-1795 was de heerlijkheid Mechelen zelfs een zelfstandige staat. Vanaf 1507 resideerde Margareta van Oostenrijk er. Door haar stoomde de Vlaamse stad in de zestiende eeuw op tot het politieke en culturele centrum van Europa. In het relatief kleine historische centrum bevinden zich monumentale gebouwen die verwijzen naar deze bloeiperiode.
Historie Leeuwarden begon op drie terpen
Ljouwert, Fries voor Leeuwarden, ontstond eeuwen geleden op drie terpen. Door samenvoeging van een aantal dorpen won zij aan betekenis. De stad lag aan de Middelzee, een arm van de Waddenzee. Begin zestiende eeuw ontwikkelde Leeuwarden zich tot bestuurlijk centrum. In het zogenoemde Historisch Centrum, schuin tegenover de scheve toren Oldehove, geeft een korte film uitleg over de geschiedenis van de Friese hoofdstad.
Rijtuigfabrikanten in Nederland
‘Rijtuig- en Zadelmagazijn’ valt links op het fronton te lezen. Rechts op het pand aan de Amsterdamse Kerkstraat staat ‘Schutter & Van Bakel’. Tijdens het maken van foto’s kijkt een bewoonster van een van de appartementen argwanend uit het raam. Haar achterdocht verdwijnt als ze hoort over de geschiedenis van haar huis. Auteur en journalist Mario Broekhuis deed onderzoek naar de pakweg vierhonderd rijtuigfabrikanten die Nederland ooit telde. De uitkomsten van zijn studie zijn vastgelegd in een lijvig boek onder de titel Rijtuigfabrikanten in Nederland.
De zeven levens van een hedendaags icoon
Wie een architectuurreis plant, kijkt vaak eerst op de website van Iconic Houses. Daar staan inmiddels 200 van de belangrijkste woonhuizen uit de twintigste eeuw, zoals het Eames House in Los Angeles en Alvar Aalto’s eigen experimentele huizen in Finland. Sinds kort behoort ook Casa Moratiel in Esplugues de Llobregat, aan de rand van Barcelona, tot dit internationale netwerk. Na een zes jaar durende restauratie is dit meesterwerk van de Catalaanse moderne architectuur voor het eerst opengesteld voor publiek.
Vacuümglas dat hitte weert en erfgoed spaart
Met de toenemende hittegolven in Europa groeit de behoefte aan beglazing die zowel zonnewarmte weert als daglicht doorlaat. Het Belgische FINEO by AGC ontwikkelde een nieuwe generatie vacuümglas die uitzonderlijke thermische prestaties combineert met een minimale dikte. Daarmee biedt FINEO Solar Control een oplossing voor zowel moderne architectuur als de restauratie van historisch waardevolle gebouwen.
Groen erfgoed: Het Overvelde, Diepenveen
Het bijna tweehonderd jaar oude landgoed Het Overvelde in Diepenveen is een groene oase van ongeveer negentig hectare. Wie er wandelt, merkt meteen de bijzondere sfeer. Kronkelende paden wisselen af met statige lanen, bosschages en verschillende waterpartijen. De parkaanleg in landschapsstijl uit circa 1850 geeft het gebied een natuurlijke samenhang. Tussen het groen verschijnen een statig landhuis, enkele boerderijen, een bruggetje en zelfs een pittoresk familiegraf. Het voelt er koel en beschut.
EN VERDER…
Verder in de vierde gedrukte editie 2026 van MONUMENTAAL o.a. de column Hoe een brand mensen bindt van directeur Onno Meerstadt van Stadsherstel Amsterdam en de vertrouwde rubrieken Actueel, Beeldspraak, Boeken en Etalage.
Foto boven: Burgerzaal Paleis op de Dam in Amsterdam met bezoekers (foto Dymas Vreede).
Tweede foto: Beeld van het architectonische ensemble Witte Dorp Eindhoven waarin zowel de gebouwde omgeving als het straatbeeld zijn opgenomen.
Derde foto: Fundering van Nederlands grootste Romeinse badhuis, dat in Nijmegen is blootgelegd.
Foto onder: De Crème Calèche is een hoogstandje van Nederlandse rijtuigbouw (foto Arthur en Joyce van der Vlies).