De circa 550 buitenplaatsen die Nederland rijk is, staan onder toenemende druk. Nieuwbouwprojecten, recreatiedruk en verdroging tasten dit erfgoed aan. Erfgoed waarin natuur, cultuur en geschiedenis al eeuwenlang samenkomen. Deze ontwikkeling vormt een aantasting van het landschap, bedreigt kwetsbare natuur en gaat in tegen de geest van de Natuurschoonwet (NSW).
Dat althans vindt de Vereniging Particuliere Historische Buitenplaatsen (VPHB), die zich inzet voor instandhouding van historische buitenplaatsen als cultureel erfgoed. De vereniging telt 225 leden/buitenplaatsen.
De Natuurschoonwet, aldus de VPHB, is bedoeld om buitenplaatsen en landgoederen als samenhangend geheel van natuur en cultuur te beschermen en in stand te houden. Nieuwbouw bedreigt echter de natuur en biotoop, die in generaties zijn opgebouwd.
Drie gevaren
Volgens de VPHB is sprake van drie gevaren:
- Nieuwbouw rond de buitenplaats: Woningen en wegen verstoren het historische landschap, breken zichtlijnen en verdringen de natuur. Dat ondermijnt de kern van de Natuurschoonwet;
- Toenemende recreatiedruk: Massa’s bezoekers zonder goede regulering zorgen voor verstoring van rust, zwerfafval en schade aan kwetsbare natuur en paden;
- Verdroging en verlies van biodiversiteit: Veranderend waterbeheer en druk uit de omgeving door nieuwbouw en druk op waterverbruik laten vijvers en grachten opdrogen. Zeldzame planten en dieren verdwijnen.
Old Putten
De historische buitenplaats Old Putten in Elburg bijvoorbeeld staat zwaar onder druk door geplande nieuwbouw in de directe omgeving. “Een buitenplaats is geen losse villa met tuin. Het is een samenspel van natuur, landschap en cultuur dat generaties lang is opgebouwd en gekoesterd”, betoogt eigenaar Jos Witjes van landgoed Old Putten.
“Natuurlijk zien wij als buitenplaatseigenaren de noodzaak om huizen te bouwen. Wel vragen we dat dit zorgvuldig gebeurt, op plekken waar ons nationaal cultureel erfgoed en waardevolle landschappen niet in gevaar komen. Wat eeuwenlang bewaard is gebleven, dreigt met nieuwbouw in korte tijd onherstelbaar verloren te gaan”.
Natuurcamping
Landgoed Old Putten in Elburg is een historisch rijksmonument en een klein, kwetsbaar natuurgebied van minder dan 20 hectare. Sinds 1965 herbergt het een natuur- en landgoedcamping (lid van De Groene Koepel). De camping is geliefd omdat gasten direct de omliggende natuur en wandelroutes in het coulisselandschap kunnen verkennen. Witjes: “Als de plannen doorgaan is het karakter van de natuurcamping voorgoed verloren. Zij is niet alleen een trekpleister voor recreanten, maar vormt ook een onmisbare inkomstenbron voor het onderhoud van de buitenplaats”.
Oproep
De Vereniging van Particuliere Historische Buitenplaatsen roept gemeenten en provincies op om nieuwbouwplannen in de nabijheid van historische buitenplaatsen te heroverwegen en samen met eigenaren en erfgoedorganisaties te investeren in duurzaam behoud. Alleen zo, aldus de VPHB, blijft het erfgoed waarin natuur, cultuur en historie samenkomen, behouden voor toekomstige generaties.
Foto: Vooraanzicht van Old Putten in Elburg. De natuurcamping, een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor behoud van de buitenplaats, wordt bedreigd door aan de camping grenzende geplande nieuwbouw.