Historische buitenplaatsen, parken en ander groen erfgoed in Nederland lopen steeds grotere schade op door droogte, wateroverlast en hitte. De Vereniging van Particuliere Historische Buitenplaatsen (VPHB) waarschuwt dat zonder gericht klimaatadaptief beleid waardevolle cultuurhistorische landschappen onherstelbaar verloren dreigen te gaan.
Aan de vooravond van de Dag van het Milieu op vrijdag 5 juni verklaart voorzitter Eugène van Bouwdijk Bastiaanse van de VPHB: “De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft alle bedreigingen onlangs in kaart gebracht. Het rapport Klimaatrisico’s voor cultureel erfgoed laat zien dat de gevolgen van klimaatverandering zich niet beperken tot natuur en infrastructuur, maar ook het historische landschap, monumenten en collecties steeds sterker raken. Het groene erfgoed, waaronder historische tuinen, parken, buitenplaatsen en landgoederen, blijkt eveneens bijzonder kwetsbaar”.
Urgent
Uit het RCE-rapport komt, zoals uitvoerig eerder in MONUMENTAAL gemeld, een urgent beeld naar voren. Extreme droogte, wateroverlast, bodemdaling en natuurbranden leiden nu al tot schade aan erfgoed en zullen dat in de toekomst in toenemende mate doen. Monumentale bomen sterven af, historische lanen verdwijnen en ontwerpstructuren van landschappen raken verstoord. Ook archeologische resten gaan verloren door dalende grondwaterstanden, terwijl immaterieel erfgoed onder druk komt te staan door veranderende leefomstandigheden.
Kernboodschap van het rapport van de rijksdienst: neem cultureel erfgoed expliciet mee in klimaatadaptief beleid. Niet alleen omdat erfgoed kwetsbaar is, maar ook omdat het betekenis geeft aan onze leefomgeving en onderdeel uitmaakt van onze geschiedenis. Het vertelt het verhaal van regio’s, gemeenschappen en generaties. Als dat verloren gaat, verdwijnt niet alleen materieel bezit, maar ook identiteit en verbondenheid.
Volgens de RCE is het onwaarschijnlijk dat erfgoed altijd met specifieke maatregelen kan worden beschermd. Dat vraagt om keuzes, prioritering en soms ook het accepteren van verlies. Tegelijkertijd benadrukt het rapport dat erfgoed juist ook een kennisbron is voor klimaatadaptatie. Historische landschappen tonen hoe water werd vastgehouden, hoe groenstructuren verkoeling boden en hoe samenlevingen zich eerder aanpasten aan veranderende omstandigheden.
Geen bijzaak in klimaatopgave
De VPHB sluit zich in een vandaag (maandag 1 juni) vrijgegeven persbericht aan bij de oproep van de RCE en benadrukt dat erfgoed niet los gezien kan worden van klimaatbeleid. “Cultureel erfgoed is geen bijzaak in de klimaatopgave, maar een wezenlijk onderdeel van onze leefomgeving en identiteit”, aldus de vereniging.
De VPHB dringt er bij beleidsmakers, beheerders en samenleving op aan om samen verantwoordelijkheid te nemen voor het beschermen en meenemen van cultureel erfgoed in klimaatadaptieve keuzes. Niet alleen voor het verleden, maar vooral voor de generaties die komen.
VPHB
De Vereniging Particuliere Historische Buitenplaatsen (VPHB) zet zich in voor instandhouding van historische buitenplaatsen als cultureel erfgoed, zowel materieel als immaterieel, zodat ze op lange termijn behouden blijven. Van de 570 historische buitenplaatsen in Nederland is ruim de helft in particuliere handen en wordt doorgaans bewoond door de eigenaar. Als belangenvereniging voor deze particuliere eigenaren speelt de VPHB naar eigen zeggen een centrale rol in behoud, beheer en zichtbaarheid van dit erfgoed.
Foto: Huis ter Hooge in Middelburg.